Logo image
Logo image

Diyetimizde Bakırın Rolü Nedir?

3 dakika
Bakır diyetlerimizin önemli bir parçası mıdır? Eğer öyleyse, ne kadar bakır tüketmeliyiz? Bugünkü yazımızda diyetimizde bakırın önemi hakkında daha fazla bilgi edinebilirsiniz.
Diyetimizde Bakırın Rolü Nedir?
Son Güncelleme: 13 Mart, 2021

Bakır, doğru beslenmede önemli rol oynayan önemli bir mikro besindir. Uzmanlar bu farkındalığa demir tedavisine rağmen iyileşmeyen bazı anemik süreçler nedeni ile ulaşmışlardır. Ancak, şaşırtıcı bir şekilde, hastalar birlikte demir ve bakırı birlikte içeren tedaviler gördüklerinde süreçler durmuştur. Bakırın diyetlerimizdeki rolünü daha iyi anlamak için okumaya devam edin.

Metabolizma: Diyetlerimizdeki Bakır

Bakır, mide ve ince bağırsağın üst kısmı olan on iki parmak bağırsağı yolu ile vücudumuz tarafından emilir. Daha sonra albümin adı verilen bir proteine bağlanarak karaciğere gider. Karaciğere girdikten sonra, seruloplazmin adı verilen bir glikoproteine katılır. Son olarak seruloplazmin, bakırı enzimleri sentezlemek için kullanıldığı farklı dokulara taşır.

Enzimler, belirli kimyasal reaksiyonların üretilmesine olanak tanıyan organik moleküllerdir. Enzime bir örnek, süt ürünlerindeki laktozun parçalanmasına ve sindirilmesine izin veren laktazdır. Bu enzim eksik olduğunda vücut laktozu sindiremez. Bu eksikliğe sahip olan insanlar, laktoz intoleransı olan kişiler olarak kabul edilir.

Son olarak, vücut bakırı safra kanalı ve dışkı yolu ile ortadan kaldırır. Vücut günde iki ila üç miligram arasında bakırı dışarı atar.

Bakırın Diyetlerimizdeki ve Vücudumuzdaki İşlevi

Bakır vücudumuzda bir dizi işlem ile bağlantılıdır. Bunların arasında büyüme, beyin gelişimi, bağışıklık, kemik olgunluğu ve glikoz ve demir gibi diğer moleküllerin metabolizması da bulunur.

Ancak bunun ötesinde, bakır bir koenzim olarak görev yapar. Bakırı diyetlerimize dahil etmeliyiz çünkü bazı temel kimyasal reaksiyonlar üretir. Örneğin, bir serbest radikal türünün  ortadan kaldırılmasında rol oynar.

İlişkili Patolojiler

Bakırın metabolizmasındaki bir hatadan kaynaklanan iki farklı kalıtsal hastalık vardır. Bunlar Menkes hastalığı ve Wilson hastalığıdır.

Menkes Hastalığı

Menkes hastalığı, bakırın emilimi ve taşınmasındaki bir değişikliğin sonucudur. Bağırsak hücrelerinde bakırın birikiminden ve bakıra ihtiyaç duyan enzimlerin sentezinin azalmasından kaynaklanır.

Bu hastalığın klinik belirtileri, erken ölüme yol açan dejeneratif beyin değişiklikleridir. Menkes, mümkün olan en kısa sürede tedavi gerektiren nadir bir kalıtsal hastalıktır. Aksi takdirde parenteral olan tedavinin etkinliği azdır.

Some figure

Wilson Hastalığı

Doğru işlemeyen bakır metabolizması ile bağlantılı diğer bir hastalık ise Wilson hastalığıdır. Bu hastalık, dokularda aşırı bakır birikiminin bir sonucu olarak ortaya çıkar. Karaciğerin bakırı atamamasından kaynaklanır. Bu birikimler karaciğer, beyin, kornea ve böbrekte meydana gelir ve kronik hepatopatiye neden olur. Tedavi, demir ve çinko ajanlarının kullanımı ve bakır içeriği düşük bir diyetten oluşur.

Diyetlerimizdeki Bakır Nasıl Azaltılır

Tipik bir diyet günde yaklaşık üç miligram bakır sunar. Wilson hastalığı vakalarında uzmanlar, tedavinin başlangıcında bakır alımının bir miligramın altına düşürülmesini önermektedir. Hastalık ortaya çıktığında, hastalar bakır alımını üç miligramın altında tutmalıdır.

Gıdalardaki bakır içeriğini hesaplamak için yerel bileşim tabloları kullanmak önemlidir. Bunun nedeni, bakır içeriğinin gıdanın nerede üretildiğine bağlı olarak değişmesidir.

Yine de, bakır açısından özellikle zengin besinler deniz ürünleri ve kuruyemişlerdir. Ek olarak, bu minerali tahıl tanelerinde de bulabiliriz, ancak işlenme sırasında kaybolabilir de. Bakır oranı her zaman düşük olan yiyecekler söz konusu olduğunda, süt ve türevlerinden bahsedebiliriz.

Aşağıdaki tabloda, her yemek grubuna göre kısıtlamaları belirteceğiz.

Gıdalardaki Bakır İçeriği

Gıda Grubuİzin VerilebilirOrta Düzeyde TüketimNadir TüketimKaçının
İçeceklerMaden suyu, kahve, çayMeyve suları, meyve nektarlarıKakao
EtlerDiğer kategorilerde yer alanlar hariç hepsiHindi ve kaz ciğeriSakatat
Balık ve Deniz ÜrünleriDiğer kategorilerde yer alanlar hariç hepsiKalamar, midye, ıstakozKerevit, ıstakozDiğer deniz ürünleri
Yumurtaİzinli
Baklagiller ve SebzelerDiğer kategorilerde yer alanlar hariç hepsiTaze mantarlar, pişmiş soya, konserve mercimek
NişastalarDiğer kategorilerde yer alanlar hariç hepsiTam tahıllı pirinç
Meyve ve Kabuklu YemişlerHerhangi bir meyveKabuklu yemişler ve kuş üzümü
PeynirDiğer kategorilerde yer alanlar hariç hepsiParmesan
YağlarHerhangi biri
Some figure

Su alımı ile ilgili olarak ise, suyun en önemli bakır kaynaklarından biri olabileceğini akılda tutmak önemlidir. Bu nedenle, bireyler belediyenin su kaynağının içeriğini öğrenmelidir.

Son olarak, karaciğere zarar verebileceğinden alkol almaktan kaçınmak önemlidir. Dahası, karaciğer yetmezliği olan insanlar, protein ve tuz alımlarını doktorlarının spesifikasyonlarına göre sınırlamalıdır.

Bakır, doğru beslenmede önemli rol oynayan önemli bir mikro besindir. Uzmanlar bu farkındalığa demir tedavisine rağmen iyileşmeyen bazı anemik süreçler nedeni ile ulaşmışlardır. Ancak, şaşırtıcı bir şekilde, hastalar birlikte demir ve bakırı birlikte içeren tedaviler gördüklerinde süreçler durmuştur. Bakırın diyetlerimizdeki rolünü daha iyi anlamak için okumaya devam edin.

Metabolizma: Diyetlerimizdeki Bakır

Bakır, mide ve ince bağırsağın üst kısmı olan on iki parmak bağırsağı yolu ile vücudumuz tarafından emilir. Daha sonra albümin adı verilen bir proteine bağlanarak karaciğere gider. Karaciğere girdikten sonra, seruloplazmin adı verilen bir glikoproteine katılır. Son olarak seruloplazmin, bakırı enzimleri sentezlemek için kullanıldığı farklı dokulara taşır.

Enzimler, belirli kimyasal reaksiyonların üretilmesine olanak tanıyan organik moleküllerdir. Enzime bir örnek, süt ürünlerindeki laktozun parçalanmasına ve sindirilmesine izin veren laktazdır. Bu enzim eksik olduğunda vücut laktozu sindiremez. Bu eksikliğe sahip olan insanlar, laktoz intoleransı olan kişiler olarak kabul edilir.

Son olarak, vücut bakırı safra kanalı ve dışkı yolu ile ortadan kaldırır. Vücut günde iki ila üç miligram arasında bakırı dışarı atar.

Bakırın Diyetlerimizdeki ve Vücudumuzdaki İşlevi

Bakır vücudumuzda bir dizi işlem ile bağlantılıdır. Bunların arasında büyüme, beyin gelişimi, bağışıklık, kemik olgunluğu ve glikoz ve demir gibi diğer moleküllerin metabolizması da bulunur.

Ancak bunun ötesinde, bakır bir koenzim olarak görev yapar. Bakırı diyetlerimize dahil etmeliyiz çünkü bazı temel kimyasal reaksiyonlar üretir. Örneğin, bir serbest radikal türünün  ortadan kaldırılmasında rol oynar.

İlişkili Patolojiler

Bakırın metabolizmasındaki bir hatadan kaynaklanan iki farklı kalıtsal hastalık vardır. Bunlar Menkes hastalığı ve Wilson hastalığıdır.

Menkes Hastalığı

Menkes hastalığı, bakırın emilimi ve taşınmasındaki bir değişikliğin sonucudur. Bağırsak hücrelerinde bakırın birikiminden ve bakıra ihtiyaç duyan enzimlerin sentezinin azalmasından kaynaklanır.

Bu hastalığın klinik belirtileri, erken ölüme yol açan dejeneratif beyin değişiklikleridir. Menkes, mümkün olan en kısa sürede tedavi gerektiren nadir bir kalıtsal hastalıktır. Aksi takdirde parenteral olan tedavinin etkinliği azdır.

Some figure

Wilson Hastalığı

Doğru işlemeyen bakır metabolizması ile bağlantılı diğer bir hastalık ise Wilson hastalığıdır. Bu hastalık, dokularda aşırı bakır birikiminin bir sonucu olarak ortaya çıkar. Karaciğerin bakırı atamamasından kaynaklanır. Bu birikimler karaciğer, beyin, kornea ve böbrekte meydana gelir ve kronik hepatopatiye neden olur. Tedavi, demir ve çinko ajanlarının kullanımı ve bakır içeriği düşük bir diyetten oluşur.

Diyetlerimizdeki Bakır Nasıl Azaltılır

Tipik bir diyet günde yaklaşık üç miligram bakır sunar. Wilson hastalığı vakalarında uzmanlar, tedavinin başlangıcında bakır alımının bir miligramın altına düşürülmesini önermektedir. Hastalık ortaya çıktığında, hastalar bakır alımını üç miligramın altında tutmalıdır.

Gıdalardaki bakır içeriğini hesaplamak için yerel bileşim tabloları kullanmak önemlidir. Bunun nedeni, bakır içeriğinin gıdanın nerede üretildiğine bağlı olarak değişmesidir.

Yine de, bakır açısından özellikle zengin besinler deniz ürünleri ve kuruyemişlerdir. Ek olarak, bu minerali tahıl tanelerinde de bulabiliriz, ancak işlenme sırasında kaybolabilir de. Bakır oranı her zaman düşük olan yiyecekler söz konusu olduğunda, süt ve türevlerinden bahsedebiliriz.

Aşağıdaki tabloda, her yemek grubuna göre kısıtlamaları belirteceğiz.

Gıdalardaki Bakır İçeriği

Gıda Grubuİzin VerilebilirOrta Düzeyde TüketimNadir TüketimKaçının
İçeceklerMaden suyu, kahve, çayMeyve suları, meyve nektarlarıKakao
EtlerDiğer kategorilerde yer alanlar hariç hepsiHindi ve kaz ciğeriSakatat
Balık ve Deniz ÜrünleriDiğer kategorilerde yer alanlar hariç hepsiKalamar, midye, ıstakozKerevit, ıstakozDiğer deniz ürünleri
Yumurtaİzinli
Baklagiller ve SebzelerDiğer kategorilerde yer alanlar hariç hepsiTaze mantarlar, pişmiş soya, konserve mercimek
NişastalarDiğer kategorilerde yer alanlar hariç hepsiTam tahıllı pirinç
Meyve ve Kabuklu YemişlerHerhangi bir meyveKabuklu yemişler ve kuş üzümü
PeynirDiğer kategorilerde yer alanlar hariç hepsiParmesan
YağlarHerhangi biri
Some figure

Su alımı ile ilgili olarak ise, suyun en önemli bakır kaynaklarından biri olabileceğini akılda tutmak önemlidir. Bu nedenle, bireyler belediyenin su kaynağının içeriğini öğrenmelidir.

Son olarak, karaciğere zarar verebileceğinden alkol almaktan kaçınmak önemlidir. Dahası, karaciğer yetmezliği olan insanlar, protein ve tuz alımlarını doktorlarının spesifikasyonlarına göre sınırlamalıdır.



  • Maladie de Wilson. Centre Nacional de Referente Bernard Pepin
  • Salas-Salvadó J. Nutrición y dietética clínica. Barcelona: Masson; 2009

This text is provided for informational purposes only and does not replace consultation with a professional. If in doubt, consult your specialist.